Nakon osude koju je danas uputio predsednik Srbije Aleksandar Vučić povodom demoliranja automobila sina profesora i novinara Dinka Gruhonjića, ostaje otvoreno pitanje političkog i društvenog konteksta u kojem se ovaj incident dogodio, a koji se ne može svesti isključivo na izolovan slučaj vandalizma.
Vučić je izjavio da „misli sve najgore” o političkim stavovima Dinka Gruhonjića, ali je istovremeno naglasio da to ne može biti opravdanje za bilo kakav vid nasilja ili obračuna sa njim i njegovom porodicom.
„Zahtevam od nadležnih državnih organa da nađu počinioce. Svaku vrstu nasilja osuđujem. Srbija mora biti sigurna za sve ljude, bez obzira kako politički misle”, rekao je predsednik, dodajući da niko nema pravo na nasilje, bez obzira na političke razlike.
Dugoročna politička i medijska klima
Dugo unazad, javni nastupi i politički narativi koji dolaze od samog državnog vrha i njemu bliskog političkog i medijskog prostora, pojedince predstavljaju kroz izrazito negativne etikete kao „neprijatelja”, „izdajnika” ili osobu koja deluje protiv interesa države. U takvom okruženju, granica između političke kritike i stvaranja slike mete postaje opasno tanka, a javni prostor sve više liči na teren u kojem se neslaganje ne tretira kao deo demokratije, već kao oblik neprijateljstva.
U takvom ambijentu, pojedinci poput Dinka Gruhonjića godinama su izloženi kontinuiranoj javnoj demonizaciji, u kojoj se granica između političke kritike i ličnog targetiranja postepeno briše, uz stvaranje slike „neprijatelja“ i implicitno ili eksplicitno označavanje meta.
Takav obrazac ne nastaje iznenada niti izolovano, već kroz dugotrajan i ponavljan diskurs koji doprinosi atmosferi neprijateljstva i društvene polarizacije. Kada se takav narativ sistematski reprodukuje iz relevantnih centara moći, on prevazilazi nivo političke retorike i postaje deo šire društvene klime.
Odgovornost i granice javnog govora
U tom smislu, jučerašnji incident ne može se posmatrati van šireg konteksta. Iako je individualna odgovornost za nasilje neupitna i ne može se relativizovati, društvena klima u kojoj se dugoročno normalizuje govor koji stigmatizuje i dehumanizuje pojedince može doprineti stvaranju uslova u kojima eskalacija postaje verovatnija.
Posebno je problematično kada se ovakvi događaji naknadno osuđuju na institucionalnom nivou, bez istovremenog i doslednog suočavanja sa obrascima javne retorike koji prethode i često oblikuju takvu atmosferu.
Time se stvara raskorak između deklarativne osude nasilja i političke prakse koja u pojedinim slučajevima učestvuje u njegovom simboličkom omogućavanju.
Šire pitanje javnog prostora
Zbog toga se postavlja pitanje ne samo ko je počinilac konkretnog incidenta, već i kakav društveni okvir omogućava da se politički neistomišljenici godinama sistematski prikazuju kroz prizmu neprijateljstva.
U takvom okviru, nasilje prestaje da bude izolovana anomalija i postaje simptom dubljeg problema u načinu na koji funkcioniše javni prostor i politička komunikacija u Srbiji.
