Vladan Đorđević, prvi školovani hirurg u obnovljenoj Srbiji, osnivač Srpskog crvenog krsta, reformator saniteta, političar i predsednik vlade, preminuo je poslednjeg dana avgusta 1930. godine u Badenu. Umro je usamljen i zaboravljen, a država ga je tiho sahranila na Novom groblju u Beogradu – groblju koje je upravo on osnovao.
Poslednjeg dana avgusta 1930. godine, u tišini sanatorijuma u Badenu, preminuo je Vladan Đorđević – čovek koji je, više nego mnogi njegovi savremenici, oblikovao temelje moderne Srbije. U svojoj 86. godini, usamljen, star i bolestan, završio je životni put prvi doktor hirurgije u obnovljenoj Srbiji, organizator civilnog i vojnog saniteta, osnivač niške Vojne bolnice i Srpskog crvenog krsta, diplomata, političar, ministar, predsednik vlade, akademik, pukovnik, pisac bezbrojnih romana i naučnih dela.
Rođen je 1844. godine u Beogradu, u porodici grčko-cincarskog porekla. Na krštenju je dobio ime Hipokrat, a tek kasnije, na predlog Đure Daničića, preuzeo je ime Vladan. Bio je đak beogradske gimnazije, sekretar Ujedinjene omladine srpske i njen predstavnik na Svеslovenskom kongresu u Moskvi. Studije medicine završio je u Beču, a usavršavao se kod slavnog hirurga Bilrota. Bio je prvi školovani hirurg u Srbiji i vojni lekar koji je znanje sticao i na frontovima Francusko-pruskog rata.
Đorđević je ušao u istoriju i kao osnivač Srpskog lekarskog društva (1872) i pokretač „Srpskog arhiva za celokupno lekarstvo“, časopisa koji izlazi i danas i ubraja se među najstarije medicinske publikacije u svetu. Bio je lični lekar kneza Milana Obrenovića, jedan od osnivača Srpskog Crvenog krsta, načelnik saniteta u ratovima i neumorni reformator zdravstvenog sistema. Kao predsednik beogradske opštine pokrenuo je uvođenje gasne rasvete, vodovoda, kanalizacije i kaldrmisanje ulica, a Beogradu je dao i Novo groblje – koje su savremenici prozvali „Vladanovac“.
Njegova politička karijera obuhvatala je ministarske položaje, diplomatske misije u Atini i Carigradu, a od 1897. do 1900. godine bio je predsednik vlade i ministar inostranih dela. Pisao je mnogo – romane, političke i istorijske spise, memoare, među kojima je posebno odjeknula knjiga Kraj jedne dinastije, zbog koje je čak završio u zatvoru.
Bio je čovek koji je umeo da se suprotstavi, ali i da gradi. Njegov život svedoči o nesalomivoj energiji, učenosti i viziji. Ipak, njegova smrt došla je tiho – država ga je o svom trošku, „bez pompe i galame“, sahranila na Novom groblju u Beogradu, koje je sam osnovao.
Ironija sudbine i ogledalo našeg odnosa prema sopstvenim velikanima jeste činjenica da ime Vladana Đorđevića danas retko pominjemo. Bio je lekar koji je spasavao živote, političar koji je oblikovao institucije, pisac koji je ostavio reči za pamćenje, graditelj i reformator. Skoro vek nakon njegove smrti ostaje pitanje – da li smo mi, kao narod, dovoljno zahvalni onima koji su nam ostavili baštinu na kojoj stojimo?
Sećanje na Vladana Đorđevića nije samo prisećanje na jednog čoveka – to je i opomena da vrednosti, znanje i požrtvovanost ne smeju biti prepušteni zaboravu.
