U noći između 29. i 30. avgusta 1942. godine u Sremskoj Mitrovici ustaše su ubile 150 nedužnih Srba iz Šida, među kojima i jednog od najvećih slikara srpske umetnosti – Savu Šumanovića, čije je telo završilo u zajedničkoj grobnici kraj starog pravoslavnog groblja.
U Sremskoj Mitrovici pre 83. godine, je u noći između 29. i 30. avgusta 1942. godine, od ustaške ruke mučenički stradalo 150 nedužnih ljudi iz Šida – muškaraca, žena i dece. Među njima je bio i slikar Sava Šumanović, jedno od najistaknutijih imena srpske umetnosti 20. veka.
Hapšenje se dogodilo 28. avgusta rano ujutru, kada su ustaše došle na vrata njegove porodične kuće u Šidu. Prema svedočenjima, zamolio je da se spremi, okupao se, obukao čistu odeću, poljubio majku u ruku i bez otpora krenuo, ne znajući za kakvu ga krivicu terete.
Zajedno sa ostalim Šiđanima sproveden je u zatvor u Sremskoj Mitrovici. Tamo ih je dočekao prijeki ustaški sud, koji je bez dokaza i postupka izrekao smrtne kazne. U noći između 29. i 30. avgusta, kraj starog pravoslavnog groblja, sprovedena je egzekucija.
Žrtve su najpre brutalno prebijane, a zatim su kroz špalir ustaša sprovođene do već iskopanih raka, osvetljenih bakljama. Pucano im je u potiljak, a oni koji nisu odmah umrli – ranjeni i polivani krečom – zatrpani su zemljom. Savremenici beleže da su se potmuli jauci čuli i nakon što je zemlja prekrila masovnu grobnicu.
Sava Šumanović, koji je prethodnih godina stvarao pod pritiskom i zabranama, tih dana je slikao znatno manje, osećajući zloslutno vreme. Na njegovom štafelaju je, u trenutku hapšenja, ostala tek završena slika „Beračice“, delo koje se danas čuva u Memorijalnoj galeriji u Šidu.
Sava Šumanović
Avgusta i septembra 1942. godine, na prostoru Srema, ustaške vlasti su sistematski ubile na hiljade civila. Stradanje Save Šumanovića sa svojim sugrađanima simbol je tog pokolja, ali i svedočanstvo o sudbini naroda i umetnika koji je do poslednjeg daha sačuvao dostojanstvo.
