Povodom najavljene posete predsednika Srbije Aleksandra Vučića i predsednika Slovačke Republike Petera Pelegrinija Bačkom Petrovcu i Gložanu 22. decembra, neformalne grupe građana Slovaka iz Bačke, Banata i Srema uputili su otvorena pisma Kancelariji predsednika Slovačke Republike, sa zajedničkim zahtevom da ih predsednik Pelegrini primi u Ambasadi Slovačke u Beogradu.
U tri odvojena pisma, koja potpisuju građani iz Kovačice, Padine, Bačkog Petrovca, Stare Pazove, iznose se brojni problemi sa kojima se slovačka nacionalna manjina u Srbiji suočava poslednjih godina – od institucionalne blokade i cenzure, preko pritisaka i pretnji, do fizičkog nasilja i sistematskog potiskivanja slovačkog jezika i kulture iz javnog prostora.
Autori pisama ocenjuju da se najavljena poseta odvija u pokušaju „peglanja“ narušenih odnosa, kako unutar slovačke zajednice u Srbiji, tako i u širem kontekstu odnosa vlasti u Srbiji prema Evropskoj uniji, ali upozoravaju da se istina o položaju manjina ne može svesti na protokolarne susrete i folklorne manifestacije.
U pismu građana iz Kovačice i Padine posebna pažnja posvećena je slučaju privremenog iznošenja slike Martina Jonaša iz Spomen-kuće bez javne odluke, ukidanju televizijskih i internet sadržaja na slovačkom jeziku, problemima u školama sa nastavom na slovačkom, kao i višegodišnjoj nedovršenoj rekonstrukciji Doma kulture „Mihal Babinka“ u Padini. Ukazuje se i na izostanak reakcije i odgovornosti Nacionalnog saveta slovačke nacionalne manjine.
Slovaci iz Srema u svom pismu upozoravaju na kontinuirane pritiske koje trpe građani angažovani u kulturi, obrazovanju, lokalnoj samoupravi i civilnom sektoru, naročito ukoliko nisu povezani sa vladajućom Srpskom naprednom strankom. Navode se pretnje, napadi i gubitak posla kao realnost sa kojom se suočavaju oni koji javno izražavaju stavove.
Najdramatičnije pismo dolazi iz Bačkog Petrovca, gde se detaljno opisuju incidenti tokom izborne sednice Matice slovačke u Srbiji 31. maja, kada je građanima fizički onemogućen ulazak u Slovačko vojvođansko pozorište, kao i događaji iz avgusta 2025. godine, kada je mesto bilo blokirano, građani zastrašivani i prebijani, a izložba neformalne grupe građana nasilno uništena. Autori pisma ističu da tada nije reagovala ni policija, niti institucije Slovačke Republike, uključujući ambasadu.
„Tišina u ovakvim trenucima ne znači neutralnost. Tišina znači ostavljanje“, navodi se u pismu, uz upozorenje da se slovački identitet u Srbiji danas ne uništava otvoreno, već „tiho – administracijom, cenzurom i svođenjem postojanja na folklor“.
Zajednički zahtev svih potpisnika jeste da predsednik Slovačke tokom posete Srbiji ne razgovara isključivo sa zvaničnim i režimskim predstavnicima, već i sa građanima koji, kako navode, jedini mogu da prenesu stvarnu sliku položaja Slovaka i drugih manjinskih zajednica u Srbiji.
„Ne tražimo čudo, već da nas saslušate“, poručuju u pismima, uz očekivanje da Slovačka Republika pokaže da sudbinu svojih sunarodnika u Srbiji shvata ozbiljno – ne samo kroz deklarativnu podršku, već kroz konkretan dijalog i delovanje.
Otvorena pisma upućena su Kancelariji predsednika Slovačke Republike u Bratislavi, a građani očekuju odgovor i spremnost na lični susret tokom predstojeće posete.
